Genel Veriler
Resmi Adı: Tunus Cumhuriyeti
Yönetim Şekli: Cumhuriyet
Devlet Başkanı: Kays Said (2020)
Başbakan: İlyas el-Fahfah (2020)
Nüfus: 11,722,038 (2019)
Yüzölçümü ( km²): 163,610
Bağımsızlık
20 Mart 1956 (Fransa’dan)
Kanunun Adı
Mecelletü’l-Ahvali’ş-Şahsiyye
Kanun Linki
Kanunname Tarihi – Tadiller
1958, 1964, 1966, 1976, 1981, 1993, 2007, 2008 ve 2010
Yargısal Yapı
Şer’i mahkemeler kaldırılmıştır, yalnızca nizami mahkemeler bulunmaktadır
Nişan
Verilen sözler evlilik olarak kabul edilmez. Evlilikten önce tarafların birbirlerine verdiği hediyeleri nişanı bozmayan taraf nişanı bozan taraftan alabilir. Nişanı bozma durumuna bakılmaksızın özel bir şart bulunuyorsa da hediyeler geri alınabilir.
Nikah Engelleri
Sürekli
- Üç talakla boşanma
- Akrabalık
- Sıhriyet
- Süt akrabalığı
Süreli
- Evlilik ya da iddet sebebiyle bir başkasının hakkının taalluk etmesiyle olmaktadır.
Nikahın Rükün ve Şartları
Nikahın geçerliliği için sika kişilerden iki kişinin şahitliği ve mehrin belirtilmiş olması gerekmektedir
Nikahın Memur Önünde Kıyılması ve Tescili
Nikahın nasıl kıyılacağı ile ilgili hükümler kanunda düzenlenmemiştir.
Nikahın Tarafları-Velinin Rolü-
Nikahta yalnızca karı-kocanın rızası gerekmektedir. Eğer evlenecek kişi kısıtlıysa veli ile annenin izin vermesi halinde nikah geçerli olur. Kısıtlı kişi velinin izin vermemesi halinde mahkemeye başvurarak hakimin onayı ile evlenebilir
Evlilik Minimum Yaşı
18
Karı-Kocanın Hak ve Görevleri
Koca:
•Kanununda karı-kocanın birbirlerine iyi davranmaları, kocanın eşini iyi şartlarda yaşatması, eşine kötü muamelede bulunmaması ifade edilmiştir.
Karı:
•Aile reisi olan erkeğe itaat etmesi gerektiği (kanundan çıkartılıyor sonra) belli sınırlar içerisinde kocası ne emrederse bunu yerine getirmesinin gerekli olduğu söylenmiştir. Ayrıca kadınlara dair olan işlerde adet ve örfün belirlediği işleri yapmasının gerekli olduğu belirtilmiştir.
Nafaka Kapsamı
Kadının zarar görmesine binaen gerçekleşen ayrılıkta kanun nafaka hükmünü şu şekilde vermiştir: Kadının iddetinin sona ermesinden sonra aylık olarak kadının evlilik hayatında alışageldiği mesken hakkı gibi meseleler üzerinden kadına nafaka verilir. Erkeğin maddi durumunda artış ya da azalma olması halinde müracaata binaen verilen nafaka bedelinde değişiklik olabilir. Verilecek nafaka kadının vefat etmesi, yeni bir evlilik yapması ya da zenginleşmesi sebebiyle sonlanır. Erkek nafakayı ödemezse terekesinde borç olarak kalır.
Mal Rejimi
Mal ayrılığı esası kabul edilmiştir.
Çok Eşlilik
1956’dan beri yasaktır.
Boşanmada Yetki (Koca-Mahkeme-Karı)
Mahkeme
Talak ve Tescil
Talak, yalnızca mahkeme huzurunda verilebilmektedir.
Gaib ve Mefkud
Koca gaip olup ardında ne bir mal ne de karısı için nafaka bırakmamışsa ayrıca karısının nafakasını temin için bıraktığı birisi yoksa kadının talebine binaen hakim, kocanın dönmesi için bir ay süre şart koşar. Bu süre içerisinde koca gelmezse, kadının yemini ile boşamaya hükmeder.
Boşanma Sonrası Nafaka
Kadının zarar görmesine binaen gerçekleşen ayrılıkta kanun nafaka hükmünü şu şekilde vermiştir: Kadının iddetinin sona ermesinden sonra aylık olarak kadının evlilik hayatında alışageldiği mesken hakkı gibi meseleler üzerinden kadına nafaka verilir. Erkeğin maddi durumunda artış ya da azalma olması halinde müracaata binaen verilen nafaka bedelinde değişiklik olabilir. Verilecek nafaka kadının vefat etmesi, yeni bir evlilik yapması ya da zenginleşmesi sebebiyle sonlanır. Erkek nafakayı ödemezse terekesinde borç olarak kalır.
İddet
Kadının bekleyeceği iddet süresi Tunus Mecelle-i Ahkâm-i Şahsiyye’nin (TMAŞ) 34-36. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Buna göre boşanma sebebiyle kadının bekleyeceği iddet 3 aydır. Ölüm iddeti sebebiyle beklenecek iddet 4 ay 10 gün, hamile olanın bekleyeceği iddet ise çocuğunu doğuracağı vakte kadardır. Mefkud olan kişinin bekleyeceği iddet ölüm iddeti süresincedir. Ancak bu sürenin başlayabilmesi için mahkeme tarafından kocanın mefkud olduğuna dair kararın çıkması gerekmektedir.
Mehir
Mehir için bir alt-üst sınır belirtilmemiştir. Yalnızca “mübah ve iktisadi değere sahip olan bir mal” denilmiş ve bu meselede Maliki mezhebinin görüşü esas alınmıştır. Mehir olarak verilen malın kadına ait olduğu ifade edilmekle birlikte 1993 yılında getirilen değişiklikle daha önce mevcut olan “dilediği şekilde tasarrufta bulunabilir” ibaresi kaldırılmıştır.
Hidane
Anne, çocuğuna bakmayı reddediyorsa kendisinden başka birisinin olmaması hali dışında çocuğa bakması için icbar edilemez. Çocuğun masraflarının giderilmesi, çocuğun sahip olduğu mal varsa buradan karşılanır. Aksi halde baba, çocuğun bakımı ile ilgili masrafları öder. Babanın bir diğer sorumluluğu anne ile çocuğun bakım süresi boyunca oturacakları evin giderlerini karşılamaktır. Babanın bu konuda yapacağı ödemeler maddi gücü, çocuğun ihtiyaçları ve o dönemki ekonomik koşullara göre belirlenir.
Çocukların Nafakası
–
Çocuğun Nesebi
Nesep; sahih evlilik (firaş), babanın ikrarı veya güvenilir (sika) iki kişinin şahitliği ile sabit olur. Eşlerin birbirleriyle ilişkiye girmemesine rağmen doğan çocuğun inkar edilmesi halinde nesep sabit olmaz. Aynı şekilde nesebin doğruluğunu imkansız kılacak bir durum söz konusu ise ikrar edilse bile nesep sabit olmaz. Nesebin kesilmesi durumunda ise çocuk, babanın asabesi olmaktan çıkar bunun yanında miras ve nafaka haklarından da mahrum olur. Babanın, çocuğun kendisinden olmadığı iddia etmesi durumunda yalnızca hakimin bu durum üzerine hüküm vermesi halinde çocuk onun nesebinden çıkar. Aksi durumda hakim böyle bir hüküm vermemişse baba-evlat ilişkisi devam eder.
Kaynaklar
“Anderson, J. N. D. “The Tunisian Law of Personal Status”. The International and Comparative Law Quarterly 7/2 (1958): 262-279.
Charrad, Mounira. “Family Law Reforms in the Arab World: Tunisia and Morocco”. United Nations Department of Economic and Social Affairs: United Nations, 2012.
Charrad, Mounira. “Tunisia at the Forefront of the Arab World: Two Waves of Gender Legislation”. Washington and Lee Law Review 64/4 (01 Eylül 2007): 1513.
İbn Rüşd, Muhammed b. Ahmed. Bidâyetü’l-müçtehid ve nihâyetü’l-muktesid. 4 Cilt. Kahire: Dâru’l-hadîs, 2004.
Khedher, Rayed. “Tracing the Development of the Tunisian 1956 Code of Personal Status”. Journal of International Women’s Studies 18/4 (01 Eylül 2017): 30-37.
“Tunisia Data Portal, Data Search”. Erişim: 27 Kasım 2019. http://dataportal.ins.tn/en.
Voorhoeve, Maaike. “Judicial Discretion in Tunisian Personal Status Law”. Family Law in Islam: Divorce, Marriage and Women in the Muslim World. Ed. Maaike Voorhoeve. Londra: I.B.Tauris, 2012.
Welchman, Lynn. Women and Muslim Family Laws in Arab States: A Comparative Overview of Textual Development and Advocacy. Amsterdam: Amsterdam University Press, 2007.”