Genel Veriler
Resmi Adı: Irak Cumhuriyeti
Yönetim Şekli: Federal Parlamenter Cumhuriyet
Devlet Başkanı: Berhem Salih (2020)
Başbakan: Mustafa el-Kazımi (2020)
Nüfus: 38,433,600 (2018)
Yüzölçümü ( km²): 437,072
Bağımsızlık
3 Ekim 1932 (İngiltere’den)
(Osmanlı Dönemi: 16. Yüzyıl-1921
İngiliz Mandası: 1921-1932
Irak Krallığı: 1932-1958
Ba’s Tek Parti Dönemi: 1958-2003
Federal Cumhuriyet: 2003- )
Kanunun Adı
Kânûnu’l-Ahvâli’ş-Şahsiyye
Kanun Linki
Kanunname Tarihi – Tadiller
1959-1978-1985-2003
Yargısal Yapı
Şer’i mahkemelerin yanı sıra Caferî kesimler için Sivil (Medenî) mahkemeler var. Ayrıca gayrimüslimler ve birtakım özel statü sahipleri (İsrailliler, Katolikler vb.) kendi özel mahkemelerine gidebilmektedir.
Nişan
Nişan uygulamaları “akit” kapsamında değerlendirilemez. Manevi zarar söz konusu olduğunda kusurlu taraf diğer tarafa belli bir miktar bedel öder. Hediyeler ise “hibe”” hükümlerine tâbidir.
Nikah Engelleri
Sürekli
- Kan hısımlığı;
- Sıhri hısımlık;
- Süt hısımlığı (md. 12-13-14-15).
Süreli
- Beşinci eş ile evlenme;
- Semavî bir dine mensup olmayan biriyle evlilik;
- Halen evli bir kadınla evlilik;
- Bâin talak ile boşama işlemi gerçekleşen kadın ile evlilik;
- Aynı erkeğin iki eşinin evlenme engeli olacak kadar akraba olması (iki kız kardeş gibi). (Md. 13-17).
Nikahın Rükün ve Şartları
Rükünler; icap ve kabul (Md. 4).
Şartlar;
1. İcap ve kabulün aynı mecliste olması;
2. Âkidândan her birinin diğerini duyması;
3. Kabulün icaba muvafık olması;
4. Kanunî ehliyet sahibi ik şahidin bulunması;
5. Akdin hehangi bir şarta bağlanmaması (Md. 6).
Nikahın Memur Önünde Kıyılması ve Tescili
Evlenmek isteyen taraflar özel bir mahkemeye gidip hiçbir vergi veya ücret ödemeksizin evliliklerini kaydettirirler (10. madde)
Nikahın Tarafları-Velinin Rolü-
Evlilik ehliyetine sahip kişiler veli izni almaksızın evlenebilirler. “Herhangi bir akraba veya yabancı birisi erkek olsun kadın olsun kimseyi rızası olmaksızn ikrah yoluyla evlendiremez. Böyle bir nikah batıl sayılır.” (Md. 9)
Evlilik Minimum Yaşı
18
Karı-Kocanın Hak ve Görevleri
Koca:
Kocanın hak ve görevleriyle ilgili herhangi bir madde bulunmamktadır.
Karı:
Haklar; Mehir (md. 19), nafaka (md. 23), tefrik talebi (md.43), Hidâne (md. 57). Görevler; Çocuğunu emzirmek (md. 55).
Nafaka Kapsamı
“Nafaka; yemek, giyim, oturacak yer, tedavi ücreti ve yardımcı olacak hizmetçiyi kapsar.” (Madde 24.)
Mal Rejimi
Mal ayrılığı esası kabul edilmiştir.
Çok Eşlilik
Birden fazla evlilik yapmak isteyen kimse ancak kâdı izniyle evlenebilir. Şu iki husus meydana gelmesi gerekir: a. Her iki eşi geçindirebilecek gelir vergisi veya ticâret odasından alınan malî durumu gösteren belgenin ibrazı. b. Birinci eşin evlilik görevlerini yerine getiremeyecek şekilde hasta, kısır veya nâşize olması.
Boşanmada Yetki (Koca-Mahkeme-Karı)
Kocanın talak yetkisi tanınır; ancak kadının şayet geçerli bir boşanma sebebi varsa mahkemeye başvuru yapıp boşanabilmesi (tefrîk) de mümkündür (md. 43).
Talak ve Tescil
–
Gaib ve Mefkud
Gaipliği resmi makam tarafından sabit olan kocanın karısı, eşinden tefrik olmasını mahkemeden isteyebilir. Fakat kocanın gaipliğinden en az dört yıl geçmesi gerekmektedir.
Boşanma Sonrası Nafaka
Koca iddet döneminde olan kadının nafakası üstlenmek zorundadır. İddet döneminde evlilik mânen devam ettiği için nafaka miktarı aynı evlilik dönemindeki gibi olmalıdır.
İddet
Zifaf gerçekleştikten evlilik birliğinin sona ermesi, bu sona erme dönülebilir boşama, küçük bâin, büyük bâin ya da tefrik, fesih olabilir. Kocanın ölmesi halinde, zifaf olmasa bile bekleme süresine uyulması gerekmektedir.” İddetin çerçevesi hususunda Hanefi mezhebi esas alınmıştır.”
Mehir
“Kadın, akitle birlikte mehr-i müsemmâya hak kazanır; şayet akitte mehir zikredilmez veya kabul edilmezse mehr-i müsemmâ alır.” (Md. 19)
Hidane
Anne, şayet çocuk zarar görmeyecekse gerek evlilik esnasında gerekse ayrılıktan sonra çocuğun bakımını üstlenmeye daha çok hak sahibidir.
Çocukların Nafakası
Baba fakir bir durumda olmayıp çocuğun da malı yoksa baba üzerine nafaka vâciptir (Md. 59). Çocukların nafakaları; kız çocuğu evlenene kadar, erkek çocuğu ise -ilim talebesi değilse- para kazanacak duruma gelinceye dek devam eder.
Çocuğun Nesebi
Evliliğin üzerinden altı aylık bir süre geçmişse neseb baba adına sabit olur. (Md. 51).
Bağımsızlık Sonrası İslam Aile Hukuku Uygulamaları Öğrenci Sunumu
Kaynaklar
Faruk Abdullah Kerim, el-Vasît fî şerh-i Kânûni’l-Ahvâli’ş-Şahsiyye’l-Irâkî, Süleymaniye Üni., Hukuk Fak., 2014; Ahmed el-Kubeysî, el-Ahvalü’ş-Şahsiyye fi’l-fıkh ve’l-kadâ ve’l-kânûn; Abdülkâdir İbrahim, Muhâdarât Kânûni’l-Ahvâli’ş-Şahsiyye; Muhsan Abdulkader Saleh, “Türk ve Irak Hukukunda Genel Sebeplere Dayanarak Boşanma ve Sonuçları”, Yayımlanmamış Doktora Tezi, SÜ, Konya 2013; ILDP (Iraq Legal Development Project), “The Status of Women in Iraq: An Assessment of Iraq’s De Jure and De Facto Compliance with Intertational Legal Standarts”, July 2005Charrad, Mounira. “Family Law Reforms in the Arab World: Tunisia and Morocco”. United Nations Department of Economic and Social Affairs: United Nations, 2012.
Charrad, Mounira. “Tunisia at the Forefront of the Arab World: Two Waves of Gender Legislation”. Washington and Lee Law Review 64/4 (01 Eylül 2007): 1513.
İbn Rüşd, Muhammed b. Ahmed. Bidâyetü’l-müçtehid ve nihâyetü’l-muktesid. 4 Cilt. Kahire: Dâru’l-hadîs, 2004.
Khedher, Rayed. “Tracing the Development of the Tunisian 1956 Code of Personal Status”. Journal of International Women’s Studies 18/4 (01 Eylül 2017): 30-37.
“Tunisia Data Portal, Data Search”. Erişim: 27 Kasım 2019. http://dataportal.ins.tn/en.
Voorhoeve, Maaike. “Judicial Discretion in Tunisian Personal Status Law”. Family Law in Islam: Divorce, Marriage and Women in the Muslim World. Ed. Maaike Voorhoeve. Londra: I.B.Tauris, 2012.
Welchman, Lynn. Women and Muslim Family Laws in Arab States: A Comparative Overview of Textual Development and Advocacy. Amsterdam: Amsterdam University Press, 2007.”